IDEA

Andrzej Panufnik, kompozytor i dyrygent, urodził się w 1914 roku w Warszawie, w 2014 roku obchodzić będziemy zatem setną rocznicę Jego urodzin. Biorąc pod uwagę, że Rok 2013 poświęcony był stuleciu urodzin Witolda Lutosławskiego – kompozytora, który był rówieśnikiem i kolegą Panufnika - możemy mówić o płynnym przejściu z jednej rocznicy w drugą, niczym w formie łańcuchowej z utworów autora Muzyki żałobnej. Pamiętając także o tym, że wojenne losy połączyły obu twórców, a późniejsza polityka i historia Polski ich na wiele lat rozdzieliła, warto wykorzystać obie te rocznice do przypomnienia utworów obu kompozytorów, ale także kontekstu historycznego i kulturalnego świata, w którym przyszło im tworzyć i żyć. Szczególnie dzieło Andrzeja Panufnika wymaga większej liczby wykonań, nagrań i szerszej popularyzacji, nawet w Polsce.

Panufnik studiował teorię i kompozycję u Kazimierza Sikorskiego w Konserwatorium Warszawskim, a dyrygenturę pod kierunkiem Feliksa Weingartnera w Wiedniu, a później w Paryżu u Philippe’a Gauberta. Wojnę i okupację spędził w Warszawie, gdzie brał udział w legalnych i nielegalnych koncertach w charakterze pianisty, również w duecie fortepianowym z Witoldem Lutosławskim). Po wojnie był dyrygentem Orkiestry Filharmonii Krakowskiej, i dyrektorem Filharmonii Warszawskiej. W 1950 roku został wybrany wiceprzewodniczącym Międzynarodowej Rady Muzycznej UNESCO.

W okresie powojennym zdobył wiele nagród na konkursach kompozytorskich w Polsce i za granicą: w 1947 otrzymał I nagrodę na Konkursie Kompozytorskim im. Karola Szymanowskiego w Krakowie za Nokturn na orkiestrę (1947), w 1948 – Nagrodę Miasta Krakowa za Kołysankę na 29 instrumentów smyczkowych i 2 harfy (1947), w 1949 – I nagrodę na Konkursie Kompozytorskim im. Fryderyka Chopina w Warszawie za Sinfonię rustica na 8 instrumentów dętych i dwie orkiestry smyczkowe (1948), w 1952 – I nagrodę na Przedolimpijskim Konkursie Kompozytorskim zorganizowanym z okazji Igrzysk Olimpijskich w Helsinkach za Uwerturę bohaterską na orkiestrę (1951-52). W 1949 otrzymał najważniejsze odznaczenie państwowe PRL – Sztandar Pracy I klasy, zaś w 1951 i 1952 został laureatem Nagrody Państwowej II stopnia.

Andrzej Panufnik w 1954 roku opuścił Polskę. Wówczas władze PRL wydały zakaz cenzuralny wykonywania i wydawania utworów Panufnika, a także wymieniania jego nazwiska we wszelkich publikacjach, audycjach radiowych i telewizyjnych. Kompozytor osiadł na stałe w Anglii, gdzie kontynuował karierę dyrygencką (m.in. w latach 1957-59 piastował stanowisko dyrektora muzycznego i dyrygenta City of Birmingham Symphony Orchestra), by później całkowicie poświęcić się pracy twórczej. Dwukrotnie został nagrodzony Prix de Composition Musicale Prince Pierre de Monaco: w 1963 – za Sinfonię sacra na orkiestrę (1963) i w 1983 – za całokształt twórczości. W 1965 otrzymał w Londynie Sibelius Centenary Medal for Composition (Medal za kompozycję z okazji setnej rocznicy urodzin Jana Sibeliusa).

W 1977 roku Zarząd Główny Związku Kompozytorów Polskich dokonał w wydziale kultury KC PZPR zwolnienia cenzuralnego zakazu dotyczącego Panufnika i jego muzyki. W tym samym roku, w ramach Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”, odbyły się pierwsze wykonania w Polsce jego utworów, m.in. Universal prayer, kantaty na 4 głosy solowe, 3 harfy, organy i chór mieszany (1968-69), Dreamscape, wokalizy na mezzosopran i fortepian (1976-77), Sinfonii mistica na orkiestrę (1977). W 1984 został członkiem honorowym Royal Academy of Music w Londynie, zaś w 1987 – członkiem honorowym Związku Kompozytorów Polskich (z którego usunięto go w 1954). W tym samym roku wydał w Anglii autobiografię zatytułowaną Composing Myself.

W 1990 otrzymał Nagrodę Ministra Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej za zasługi dla kultury polskiej. W tym samym roku, po 36 latach nieobecności w kraju, odwiedził Polskę na zaproszenie Festiwalu „Warszawska Jesień”, podczas którego wykonano jedenaście jego utworów, w tym trzy – Symfonia nr 10 na orkiestrę (1988), Harmony, a poem for chamber orchestra (1989) oraz Koncert skrzypcowy (1971) – pod jego batutą. W 1991 królowa brytyjska Elżbietę II nadała Andrzejowi Panufnikowi tytuł szlachecki.

W tym samym roku otrzymał doktorat honoris causa Akademii Muzycznej w Warszawie. Zmarł w 1991 roku w Twickenham. Pośmiertnie został odznaczony Orderem Polonia Restituta.

Dwójka dzieci Panufnika: Roxanna i i Jeremy to także artyści Córka jest kompozytorką, a syn – didżejem i autorem animacji. W 2009 roku powstał film pt. "Tata zza żelaznej kurtyny", gdzie narratorem dokumentu Krzysztofa Rzączyńskiego jest właśnie Jem.

Lady Camilla Panufnik jest częstym gościem wielu wydarzeń muzycznych w Polsce i znakomitym ambasadorem muzyki polskiej w Wielkiej Brytanii.

(źródło: Związek Kompozytorów Polskich, 2013)

 

We współpracy ze Związkiem Kompozytorów Polskich, Towarzystwem im. W. Lutosławskiego, Instytutem Adama Mickiewicza, Narodowym Instytutem Audiowizualnym i Polskim Radiem zrealizowany zostanie w 2014 roku różnorodny program działań koncertowych, nagraniowych, edukacyjnych, promocyjnych i wydawniczych, do których należy m.in. wykonanie utworów Panufnika podczas festiwalu „Łańcuch XI” na zamknięcie Roku Lutosławskiego, stworzenie strony internetowej poświeconej kompozytorowi, powstanie Raportu o obecności muzyki i postaci Andrzeja Panufnika w latach 1991-2013 oraz zorganizowanie konferencji muzykologicznych poświęconych kompozytorowi i innym twórcom żyjącym na emigracji.

Logotyp stulecia Panufnika został opracowany przez Jem Panufnik. Może on zostać przyznany instytucjom włączającym się w obchody. Użycie logotypu wymaga zgody Instytutu Muzyki i Tańca. Lady Camilla Panufnik udostępniła także zdjęcia Panufnika swojego autorstwa, do wykorzystania podczas obchodów stulecia urodzin kompozytora.

------------------------------------------

Instytut Muzyki i Tańca

ul. A. Fredry 8
00-097 Warszawa
Tel.: +48 22 829 20 29
Fax: +48 22 829 20 25
e-mail: panufnik@imit.org.pl
www.imit.org.pl

IMIT